به این آمارها ۱ توجه کنید:

1. گرسنگی یکی از عوامل مهم مرگ و میر در جهان به شمار می رود به طوری که در هر دقیقه ۳۰ نفر به علت گرسنگی، جان خود را از دست می دهند.
2. شصت و شش میلیون کودک در مقطع ابتدایی در سراسر جهان، گرسنه به مدرسه می روند.
3. فقر هر ساله باعث مرگ دو میلیون و ششصد هزار کودک زیر پنج سال می شود.
4. ۸۷۰ میلیون نفر در جهان غذای کافی برای خوردن ندارند.
5. بیش از یک میلیارد نفر از مردم روی زمین درآمدی کمتر از یک دلار در روز دارند. از سوی دیگر
6. دارایی 85 نفر از ثروتمندترین افراد جهان برابر دارایی ۳/۵ میلیارد نفر از جمعیت جهان است.
7. با غذایی که در اروپا و آمریکای شمالی دور ریخته می شود، سه برابر گرسنگان فعلی جهان را می توان سیر کرد.
8. یک سوم مواد غذایی که سالانه در جهان تولید می شود ( حدود ۱/۳ میلیارد تن ) تبدیل به زباله می شود و هدر می رود.
9. سالانه ۲/۴ میلیون نفر در سراسر جهان در اثر بیمار یهای ناشی از پرخوری می میرند.

دانستیم که دین اسلام آخرین و کامل ترین برنامه ای است که خداوند برای نجات بشر از تمامی گرفتاری ها و دست یافتن به رستگاری در دنیا و آخرت فرستاده است؛ به همین دلیل این دین باید راهی برای نجات مردم از فقر داشته باشد. یکی از را هکارهای دین اسلام برای حل این مشکل انفاق است. در دین اسلام به مردم توصیه شده است، بخشی از اموال خود را در راه خداوند انفاق کنند.

پیامبر صلی اللّه علیه و آله می فرماید:

خداوند به اندازهٔ نیازمند یهای مردم فقیر در اموال ثروتمندان حقی قرار داده است، اگر بپردازند نیازمندی های عمومی مردم برطرف می شود. اگر گرسنه یا برهنه ای اموال خود را
« حقوق واجب » ، در میان مردم پیدا شد به این دلیل است که ثروتمندان نپرداخته اند.

انفاق

در سال گذشته دانستیم که رابطهٔ میان مسلمانان، رابطه برادری است و همان طور که هر برادری نسبت به خواهران و برادران خود در خانواده وظایفی دارد، برادران دینی نیز در برابر یکدیگر وظایفی دارند. یکی از این وظایف کمک مالی به نیازمندان است.

خداوند در قرآن کریم همواره انسان ها را به بخشش قسمتی از اموالشان به نیازمندان تشویق نام نهاده است: « انفاق » کرده و این اعطای مال

اَلَّذینَ یُنِفقونَ اَموالَهُم
بِاللَّیلِ وَالنَّهار
سِرًّاوَعَلاِنیَة
فَلَهُم اَجرُهُم عِندَ رَبّهِم
وَلاخَوفٌ عَلَیهِم وَلاهُم یَحزَنونَ

کسانی که اموال خود را انفاق می کنند
در شب و روز
به صورت پنهانی و آشکارا
پاداششان نزد پروردگارشان است
نه ترسى دارند و نه غمگین مى شوند.

انفاق مال آ نقدر نزد خداوند ارزشمند است که آن را یکی از نشانه های مؤمن بودن می داند.

خداوند، حِکمت انفاق را توزیع ثروت میان فقرا و جلوگیری از انحصار آن در دست ثروتمندان بیان کرده است در صورتی که انفاق مال در جامعه گسترش پیدا کند، ثروت به دست نیازمندان نیز می رسد و فاصلهٔ طبقاتی میان ثروتمند و فقیر کمتر می شود، بخش زیادی از گناهان و جرم های ناشی از فقر از جامعه ریش هکن می شود، مردم نسبت به یکدیگر مهربان تر می شوند و احساس مسئولیت بیشتری می کنند و در نهایت آرامش و امنیت در جامعه حاکم می شود.

انواع انفاق

انفاق بر دو نوع است: واجب و مستحب.
انفاق های واجب عبارت اند از: زکات و خمس و انفاق های مستحب عبارت اند از قر ضالحسنه، وقف و... . در این درس با نمون ههایی از این دو نوع انفاق آشنا می شویم:

انفاق های واجب:

1 زکات: زکات در اصل به معنای پاک شدن از دلبستگی ها و آلودگی هاست و به نوعی از انفاق گفته می شود که به برخی از دارای یهای انسان تعلق می گیرد. این دارایی ها سه دسته است:

غلات :گندم، جو، خرما و کشمش دام ها: شتر، گاو و گوسفند سکه ها: طلا و نقره

اگر کسی از این دارایی ها، به انداز های داشته باشد که در دین تعیین شده است بر او واجب است بخش مشخصی از آن را در راه خدا انفاق کند.

رداخت زکات موجب مصونیت مال از نابودی و پربرکت شدن آن می شود. اگر زکات اموال داده نشود، خداوند نعمت هایش )بارندگی، حاصلخیزی، فراوانی و... ( را از صاحبان آنها بازمی دارد.

زکات فطره:زکات فطره ، زیرمجموعه زکات است. کسی که هنگام غروب شب عید فطر، بالغ و عاقل و هشیار باشد و فقیر هم نباشد، باید برای خود و کسانی که او هزینهٔ زندگ ی آنان را می دهد، به ازای هر نفر سه کیلوگرم گندم یا جو یا برنج و یا هر غذایی که در طول ماه مبارک رمضان بیشتر از آن استفاده کرده است را به مستحق بدهد. البته اگر پول آنها را هم بدهد کفایت می کند.

2 خُمس: هر مسلمانی که از طریق کار، درآمدی کسب می کند پس از صرف هزینه های سالانهٔ زندگی خود و خانواده، باید یک پنجم آنچه را که باقی مانده است به عنوان خمس بپردازد.

خمس یکی از راه های تأمین نیازهای جامعه است که به حاکم اسلامی یا مرجع تقلید پرداخت م یشود تا آن را در راه هایی که قرآن کریم، رسول اکرم و ائمه اطهارعلیه مالسلام مشخص کرده اند صرف کنند، مانند آشنا کردن مردم با معارف دینی، دفاع از کشورهای اسلامی، تربیت دانشمندان علوم دینی، تألیف و توزیع کتاب های دینی و ... .


نکات قابل توجه در خمس

1. هرکسی که از طریق تجارت، صنعت، کشاورزی یا کسب های دیگر، مالی به دست آورد باید برای خود ( سال مالی ) داشته باشد و در انتهای ( سال مالی ) اگر به اموال او خمس تعلق می گیرد، خمس اموالش را بدهد.
2. با پولی که خمس آن پرداخت نشده است، نمی توان چیزی خرید؛ به عنوان مثال اگر با آن پول خان های خریداری شود، نمازخواندن درآن خانه باطل است.
3. به آذوقه هایی مانند برنج، روغن و هر خوراکی دیگری که از درآمد سال، برای مصرف درخانه خریده شده است و در پایان سال مالی باقی مانده است، خمس تعلق می گیرد.
4. زیورآلات خانم ها، اگر بیش از مقدار مصرفی رایج آنها باشد و حالت پس انداز داشته باشد، باید خمس بخش زیادیِ آن پرداخته شود.

انفاق های مستحب

پس از آشنایی با خمس و زکات به عنوان دو مورد از انفاق های واجب، حال با دو مورد از انفاق های مستحب آشنا می شویم:

1 قرض:

قرض دادن نوعی انفاق مستحب است که بسیار بر آن تأکید شده است. این عمل تا آن اندازه ارزشمند است که در دین اسلام برای صدقه دادن ده ثواب و برای قرض دادن هجده ثواب قرار داده شده است. البته هر دو عمل از کارهای نیکو و مورد تحسین است؛ اما باید توجه داشت که در جامعه اسلامی، انسان های آبرومندی هستند که نمی خواهند از کسی صدقه بگیرند و قرض دادن موجب حفظ آبروی آنها می شود، از سوی دیگر انفاق مال در قالب قرض، فعالیت و کسب و کار را به دنبال خود دارد؛ زیرا کسی که صدقه می گیرد به فکر بازگرداندن آن نیست اما فرد قرض گیرنده باید کار کند تا مبلغ قرض را برگرداند.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله دربارهٔ ارزش قرض دادن فرموده است:

مسلمانی که به برادر مسلمان خود قرض دهد، در برابر هر درهمی که قرض داده، هم وزن کوه احد، حسنات خواهد داشت و اگر برای دریافت آن مدارا به خرج دهد، از پل صراط همچون برق جهنده بدون حساب و عذاب خواهد گذشت و کسی که برادر مسلمانش از وضع خودش پیش او شکایت برد و از او تقاضای قرض کند اما وی به او قرض ندهد، خداوند در روزی که نیکوکاران را پاداش می دهد، او را از بهشت محروم خواهد ساخت

البته در تعالیم معصومین از قرض گرفتن در حالت بی نیازی و یا موارد غیرضروری نهی شده است؛ چرا که درخواست از دیگران آبروی انسان را در معرض خطر قرار می دهد.

2 وقف: وقف به این معناست که انسان در راه جلب رضایت خداوند مالکیت بخشی از اموال و دارایی هایش را از اختیار خود خارج کند و استفاده از آن یا استفاده از درآمد آن را در اختیار دیگران (عموم مردم، فقرا، ایتام، و... ) قرار دهد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرماید:

هنگامی که انسان مؤمن از این دنیا می رود، تمامی اعمال او قطع می شود به جز سه عمل: صدقه جاریه ، علمی که از خود به یادگار گذاشته است و فرزند صالحی که برایش دعا می کند.

پیامبر اکرم بارها اموالی را برای استفادهٔ مسلمانان وقف کردند. امیرالمؤمنین علیه السلام نیز نخلستان ها و باغ های فراوانی ایجاد، و چاه های آب زیادی حفر می کرد و بلافاصله آنها را برای استفاده مردم یا گروهی از آنان همانند یتیمان یا درراه ماندگان وقف می کرد.

در یکی از وقف نامه های آن حضرت آمده است:

علی، بندهٔ خدا و امیرمؤمنان، دو مزرعه را برای فقرای مدینه و در را هماندگان قرار داد، تا خداوند روز قیامت چهره او را از حرارت آتش مصون دارد.این اموال فروخته نمی شود، بخشیده نمی شود، تا به دست وارث هستی (خدا) برسد

در طول تاریخ اسلامی، وقف از جایگاه ویژه ای در میان مسلمانان برخوردار بوده است؛ به گونه ای که بسیاری از مسلمانان تلاش می کردند تا درحد توان خود، بخشی از دارای یهای خود را برای انجام کارهای خیریه وقف کنند. وقف معمولاً در این امور صورت می گرفت:

ساختن مسجد، کتابخانه های عمومی، مدارس و دانشگاه، بیمارستان های عمومی )در این بیمارستان ها فقرا کاملاً رایگان درمان می شدند(، خانه هایی برای یتیمان و ب یسرپرستان و فقرا، وقف اموالی برای کفن و دفن فقرا، وقف آب انبار و تأمین آب آشامیدنی یا آب کشاورزی برای مردم، ساختن کاروانسراهایی در مسیر را ههای زیارتی یا تجاری برای استراحت کاروا نها، خرید تجهیزات برای جنگ با کفار، ساختن پادگان ها و قلع هها برای نظامیان و... .

همان طور که می بینیم نتایج وقف، منفعت رساندن به تمام مردم یا مردم مستحق است؛ بنابراین اگر در جامعهٔ اسلامی وقف رایج شود بسیاری از اموری که نفع آن به عموم مردم می رسد توسط خود مردم انجام می شود و دیگر تمامی کارها بر دوش دولت قرار نمی گیرد.