بسیار اتفاق می افتد که فایدهٔ کاری را می دانیم، اما در انجام آن کوتاهی می کنیم. می دانیم که چند
دقیقه ورزش در روز، سلامت و شادابی می آورد؛ یا زود خوابیدن در شب و زود برخاستن در صبح،
نشاط و طراوت به همراه دارد، اما برخی از ما برای انجام آنها برنامه ریزی نمی کنیم. همچنین به زیان
برخی کارها آگاهی داریم، اما از آنها دوری نمی کنیم. مثلاً می دانیم که عاقبت تنبلی و از دست دادن
فرص تها چیزی جز پشیمانی نیست و یا رفتارها و کارهای ناشایست پایان خوبی به همراه ندارد اما
برای ترک آن تصمیم جدی نمی گیریم.
دو دوست جدایی ناپذیر!
در درس قبل با برخی از صفات خداوند، آشنا شدیم. دانستیم که خالق هستی از تمام اعمال و
رفتار ما آگاه است، او خیر و صلاح بندگان خویش را می خواهد و... با این حال افرادی را می بینیم
که با اینکه خدا را به عنوان خالق هستی می شناسند، اما به دستورات او چندان توجهی نمی کنند؛ اینان
با آنکه خداوند را آگاه بر تمام اعمال آشکار و پنهان خود می دانند، اما گاهی در حضور او گناه می کنند؛
با آنکه می دانند قوانین الهی برای نجات انسان از پلیدی ها و سوق دادن او به سوی زندگی سعادتمندانه
است، بازهم سرپیچی می کنند.
همهٔ این موارد نشان می دهد که شناخت ما از خالق خویش و فرمان های او، به تنهایی منجر
است؛ به عبارت » ایمان « به اطاعت از او نخواهد شد، بلکه این شناخت نیازمند حقیقت دیگری به نام
دیگر، علم و شناخت مانند چراغی است که راه را نشان می دهد، اما داشتن چراغ، به تنهایی انگیزهٔ
لازم را برای رفتن به سمت راه در انسان ایجاد نمی کند، بلکه حقیقتی به نام ایمان برانگیزاننده و
محرک ما برای رفتن به سمت عمل و انجام دستورهای الهی است.
حضرت علی علیه السّلام درباره ارتباط ایمان و عمل می فرماید:
ایمان و عمل دو برادر همراه و دو دوست جدایی ناپذیرند.
اگر کسی ایمان داشته باشد عمل نیز به همراه آن خواهد آمد؛ پس اگر کسی ادعا کند که در قلب
به خدا ایمان دارد اما در ظاهر و اعمال او اثر ایمان به خدا مشاهده نشود، باید در ایمان خود شک کند.
حقیقت ایمان
حال این سؤال مهم پیش می آید که « ایمان » چیست؟
ایمان، اعتماد و باور قلبی کامل به یک موضوع و یا حقیقت است. باوری که شوق عمل به
آن حقیقت را در انسان ایجاد می کند و آدمی را به سمت آن می کشاند. جایگاه ایمان قلب است. اگر
قلب انسان به مطلبی ایمان آورد، انگیزه عمل به آن نیز در انسان ایجاد می شود؛ بنابراین اگر می خواهیم
به سوی خدایی که او را به عنوان خالق هستی و دربردارندهٔ همهٔ ویژگی ها و صفات خوب شناخته ایم،
حرکت کنیم، باید علاوه بر شناخت او، قلب خود را نیز برای پذیرش وی آماده سازیم و از صمیم قلب
به او ایمان آوریم.
اما قلب ما چگونه می تواند برای پذیرش خداوند، آماده شود و ایمان به خدا را در درون خود
جای دهد؟
راه های دستیابی و تقویت ایمان به خدا
1 تفکر پیرامون آیات خدا در جهان آفرینش
آنچه در
جهان است نشانه های زیبایی، علم،
قدرت و رحمت خداست. توجه به
این نشانه ها یاد خدا را در دل ها زنده
می کند و لطف و رحمت او را به ما
یادآور می شود و در نهایت بر دوستی
و محبت ما به خدا می افزاید.
2 یاد و ذکر خداوند
حضور خداوند در خاطر ما در همهٔ
لحظات زندگی، در آغاز صبح، در
طول روز و در هنگام کار و تحصیل
و در انتهای شب، سبب افزایش
ارتباط ما با خدا و تقویت ایمان به
او می شود. یکی از حکمت های
نمازهای پنج گانه، زنده نگ هداشتن یاد
خدا در تمام طول شبانه روز است.
همچنین توصیهٔ فراوان به قرائت قرآن در طول شبانه روز نیز برای
تقویت ایمان در دل است، تا آنجا که خداوند گوش سپردن به آیات قرآن را یکی از عوامل افزایش ایمان
برشمرده است.
اِنَّمَا المُؤمِنونَ الَّذین
اِذا ذُکِرَ اللّٰهُ وَجِلَت قُلوبُهم
وَ اذا تِلیَت عَلِیهم آیاتُه و
زادَتهُم ایمانًا
همانا مؤمنان کسانی هستند
که وقتی یاد خدا شود، دل هایشان ترسان است
و چون آیات خدا بر آنها تلاوت شود
ایمانشان افزوده می گردد.
3 انجام نیکی ها و دوری از گناهان
همان طور که ایمان به خداوند، عمل به دستورات او
را به دنبال دارد، باید دانست که عمل به دستورات الهی نیز موجب تقویت ایمان می شود؛ یعنی میان این
دو، رابطه دوسویه است و هر کدام دیگری را تقویت می کند. هر عمل نیکی، ایمان ما را قوی می کند و
هر گناه، چون غباری صفحهٔ دل را می پوشاند و به اندازهٔ خود، مانع رسیدن نور ایمان به آن می گردد.
امام صادق علیه السّلام می فرماید:
آنچه ایمان را در دل پایدار می کند، دوری از گناهان است.
آثار ايمان
هنگامی که جوان ههای ایمان در قلب ما پدیدار شود، تحولی شگرف در درون خود احساس
خواهیم کرد که گویی، تولدی دوباره داشت هایم. قرآن کریم از این تولد دوباره چنین یاد می کند:
اَوَ مَن کانَ مَیتًا فَاَحییناهُ
وَ جَعَلنا لَه و نورًا
یَمشی بهٰ فی النّاسِ
کَمَن مَثَلُه و فی الظُّلُماتِ
لَیسَ بخارِجٍ مِنها
یا آن کس که مرده بود و با [ایمان] زند هاش کردیم
و برای او نوری قرار دادیم
که به وسیلهٔ آن در میان مردم راه می رود،
همانند کسی است که در تاریکی است
و از آن بیرون شدنی نیست
انسان مؤمن، آثار ایمان را در جای جای زندگی خود مشاهده می کند. برخی از این آثار،
عبارت اند از:
1 آرامش
از اثرات مهم ایمان، دست یافتن به آرامش روحی است. این آرامش به دو دلیل است:
اول: خداوند دل و جان آدمی را به گونه ای آفریده که جز با یاد و نام او، آرام نمی گیرد. وقتی
انسان در این دنیا به هریک از خواسته های دنیایی که سال ها آرزویش را داشته می رسد، پس از
مدتی از آن دل زده می شود؛ زیرا هیچ خواسته ای نمی تواند جای خواستهٔ واقعی قلب را، که همان
رسیدن به خداست، بگیرد. از ای نروست که قرآن می فرماید:
اَلا بِذکِر اللِّٰه تَطمَئنُّ القُلوبُ
آگاه باشید که دل ها تنها با یاد خدا آرام می گیرد.
دوم: کسی که به خدا ایمان دارد، مقصد و جایگاه نهایی خود را نه در دنیا که در نزد خدا
جست وجو می کند و برای همین از ناملایمات دنیا، دچار اضطراب و ناراحتی نمی شود. او با توکل
بر خدا و دل بستن به او از هرگونه یأس و اضطراب، رها می شود و در آرامشی که هدیهٔ خدا به اوست
روزگار خود را سپری می کند.
هُوَ الَّذی اَنزَلَ السَّکینَةَ فی قُلوبِ المُؤمِنینَ
اوست کسی که آرامش را به دل های
مؤمنان، فرود می آورد.
اما کسانی که هنوز در قلب و جانشان ایمان به خدا وارد نشده است جز دنیا و نعم تهای آن،
خواستهٔ دیگری ندارند. چنین افرادی همیشه نگران از دست دادن داشته هایشان هستند و حسرت
چیزی را می خورند که ندارند، برای همین هرگز روی آرامش نم یبینند. چنین افرادی در برابر
سخت یهای زندگی، آرامش خود را از دست می دهند و گرفتار یأس و اضطراب می گردند.
2 رهایی از احساس بیهودگی
احساس بيهودگي وقتي ايجاد مي شود که کسي در زندگي
خود هدف والا و ارزشمندي نداشته باشد؛ زيرا چيزي که به زندگي انسان معنا مي دهد و آن را از پوچي
و بيهودگي خارج مي سازد، داشتن هدف متعالي و ارزشمند است.
کسانی که ایمان به خدا ندارند ناگزیر زندگی را در همین چند روز دنیا خلاصه می کنند و آن را
فاقد معنا و هدف مشخصی می دانند. اینان ناگزیرند تا خودشان هدفی برای این زندگی بسازند و خود
را مشغول آن هدف کنند.
برخی از این افراد هدف زندگی خود را رسیدن به پول و مقام و شهرت، قرار می دهند. دسته ای
دیگر هدفی جز پرداختن به لذت های زودگذر دنیا را در نظر نم یگیرند و غرق در شهوات می گردند.
گروهی هدف خود را تنها فخرفروشی به دیگران با ماشین و لباس و مد و ... قرار می دهند و مشخص
است که این هد فها به جای اینکه انسان را به مقصد و هدف اصلی خلقت برساند از آن دور می سازد.
حال می توان این گروه را با گروه دیگری مقایسه کرد که هدف زندگی آنها برخاسته از اعتقاد به
خداست. چنین افرادی معتقدند نه تنها انسان بلکه آفرینشِ همه چیز برای رسیدن به هدف مشخصی
است و کاری که انسان باید انجام دهد این است که با کمک گرفتن از فرستادگان الهی، آن هدف را
کشف کرده و برای رسیدن به آن بکوشد. این افراد هی چگاه در زندگی احساس پوچی نمی کنند؛ زیرا
می دانند که خدا از خلقت آنان هدفی داشته و در این جهان، به حال خود رها نشده اند.
اَفَحَسِبتُم اَ نَّما خَلَقناکُم عَبَثًا
وَ اَ نَّکُم الَینا لا تُرجَعونَ
آیا گمان کردید که ما شما را بیهوده و بی هدف آفریدیم
و به سوی ما باز نمی گردید؟