سوسپانسیون (تعلیق یا (به فارسی: آویزش)) به مخلوط کلوئیدی جامد در مایع گفته می‌شوددر واقع سوسپانسیون یک مخلوط ناهمگن است که ذره های تشکیل دهنده آن پس از مدتی ته نشین می شوند...

اندازه ی این ذرات بزرگتر از اندازه ی ذره های موجود در محلول و کلویید است . سوسپانسیون ها پایدار نیستند. (مثل خاک در آب) و پس از مدتی نگهداری در حالت سکون، لخته شده (coagulate) و ته‌نشین می‌شوند در اثر این پدیده فاز مایع از جامد جدا می‌شود. محلول سوسپانسیون ، (Supension) ، محلول کلوئیدی است که در آن ذرات معلق جامد به صورت مولکولهای مجاز در یک مایع باشد. مانند آب گل آلود. محلول سوسپانسیون را "محلول تعلیقی" نیز می‌نامند.

کلویید :یک مخلوط است با ذراتی که اندازه ی آنها بزرگتر تر از اندازه ی ذرات در محلول است. کلوییدها نور را پخش می کنند. ذره ها در کلویید به صورت معلق و پراکنده هستند. کلوییدها حداقل از دو فاز تشکیل شده اند یکی فاز پراکنده شونده و دیگری فاز پراکنده کننده (مثل نشاسته در آب)

خواص کلوییدها:

1) اثر تنیدال : اگر پرتوی نور از درون مخلوط کلویید بگذرد بوسیله ذره های تشکیل دهنده آن پخش می شود. این پدیده را اثر تنیدال نامیده اند.

2) حرکت براونی : ذره های کلوییدی هنگامی که به هم می رسند، در برخورد با هم تغییر سیر می دهند. به این حرکت دایمی و نامنظم ذره های کلوییدی حرکت براونی می گویند.

3) بارالکتریکی ذره های کلوییدی: ذره های کلوییدی در سطح خود دارای نوعی بار الکتریکی هستند. پایداری کلوییدها را به این بار الکتریکی نسبت می دهند.

4) لخته شدن : لخته شدن ناشی از قرار گرفتن ذره های باردار الکترولیت در بین ذره های کلوییدی و کاهش دافعه بین آنهاست. کاهش این دافعه در نهایت به گرد هم آیی ذره های کلوییدی و انعقاد آنها می انجامد.

تعریفی از محلولهای کلوئیدی

محلولهای کلوئیدی را محلولهای چسب مانند نیز می‌گیوند. پراکندگی ذرات آنها به صورت پراکندگی یونی و مولکولی نیست، بلکه به صورت مجموعه‌های مولکولی به نام "میسل" می باشند که به راحتی از حلال قابل تشخیص هستند، مانند ذرات گچ یا قطرات روغن زیتون در آب ، بطوری که محلولهای غیر حقیقی یا همان محلولهای کلوئیدی مخلوط یکنواخت نیستند.

تفاوت محلولهای کلوئیدی و سوسپانسیون با محلولهای حقیقی

در محلولهای کلوئیدی و سوسپانسیون مسیر نور مشخص است و نور در آن منعکس و پراکنده می‌شود. ولی در محلول حقیقی مسیر نور مشخص نیست (عبور نور بدون انتشار صورت می گیرد) و ذرات کلوئیدی برخلاف محلول حقیقی قابلیت دیالیز ندارند. یعنی از غشای نیم تراوا عبور نمی‌کنند. بنابراین از روش دیالیز برای جدا کردن اجسام این دو دسته استفاده می‌کنند.



تفاوت محلولهای کلوئیدی و محلولهای سوسپانسیون

گفتیم که ماهیت محلولهای کلوئیدی و محلول سوسپانسیون یکی است و در اصل سوسپانسیون ، زیر مجموعه‌ای از محلول کلوئیدی به حساب می‌آید. تنها تفاوت در اندازه ذرات است. اندازه ذرات محلولهای سوسپانسیون و امولسیون بزرگتر از محلول کلوئیدی و اندازه محلولهای کلوئیدی بزرگتر از محلول حقیقی است. در محلولهای کلوئیدی واحدهای جسم محلول خود به خود ذراتی حجیم می‌باشند و یا اینکه از چندین مولکول بزرگ مجتمع شده بدست آمده است. نشاسته به وزن مولکولی تقریبی 32000 از نوع اول و گوگرد از نوع دوم است.

این ذرات که امکان دارد از چندین هزار مولکول تشکیل شده باشد، به قدری ریز است که با چشم غیر مسلح دیده نمی‌شود و در نتیجه چنین محلولی در صورت ظاهر به محلول حقیقی شباهت پیدا می‌کند. لیکن اگر ذرات به بزرگی 6-10 میلیمتر ، به بزرگی 3-10 میلیمتر برسد، با میکروسکوپ قابل رویت می‌گردد و در نتیجه نام محلول کلوئیدی به محلول سوسپانسیون تبدیل می‌شود و لذا حالت کلوئیدی را می‌توان حالت واسطه بین محلول واقعی و محلول سوسپانسیون دانست.

تفاوت محلول امولسیون و محلول کلوئیدی

امولسیون ، کلوئیدی است که در آن ذرات معلق یک مایع در مایع دیگر است. مانند تعلیق روغن در آب . در حالیکه سوسپانسیون ذرات معلق جامد در مایع است.

تبدیل کلوئیدی و سوسپانسیون به لخته

به هم چسبیدن ذرات کلوئید و سوسپانسیون یا معلق را به یکدیگر و ته نشین شدن آنها را به صورت ذرات بزرگتر ، لخته شدن می‌گویند و اگر به صورت توده نیمه جامد تبدیل شوند، آن را ژله شدن می‌نامند.

محلولها را می‌توان به چهار دسته تقسیم‌بندی نمود. محلول حقیقی، سوسپانسیون، امولسیون و كلوئید.

محلول حقیقی محلولی است كه متشكل از ذرات یونی یا مولكولی حل شده در حلال است. به عنوان مثال محلول حاصل از حل كردن قند در آب یكنواخت است، یعنی مولكولهای قند به طور یكنواخت بین مولكولهای آب در تمام حجم محلول پراكنده می‌شوند. می‌دانید كه اندازه‌ی ذرات یونی یا مولكولی از مرتبه‌ی 7-^10 و كوچكتر هستند.

حال اگر مقداری خاك در آب بریزیم و آن را به هم بزنیم، مایع یكنواخت تولید نمی‌شود، بلكه مایعی تیره با ذرات معلق به دست می‌آید كه اگر آن را به حال خود بگذاریم پس از مدتی رسوب می‌كند. این مخلوط ، یك سوسپانسیون است. به طور كلی، سوسپانسیون شامل ذرات جامد معلق در یك مایع می‌باشد.

امولسیون، قطرات ریز مایع معلق در یك مایع را گویند. شیر نمونه‌ای از یك امولسیون است.

در یك امولسیون ذرات معلق مایع در حلال، به تدریج به سطح مایع می‌آیند مانند خامه‌ی شیر درحالیكه در یك سوسپانسیون ذرات معلق جامد در مایع، به تدریج ته نشین می‌شوند مانند آب گل‌آلود. اندازه‌ی ذرات معلق در سوسپانسیون و امولسیون از مرتبه‌ی 4-^10 و بزرگتر از آن می‌باشد.

و اما بین محلول واقعی و مخلوط سوسپانسیون یا امولسیون، یك حالت حد واسط نیز وجود دارد كه محلول كلوئیدی نام دارد. اندازه‌ی ذرات در یك محلول كلوئیدی، از اندازه‌ی ذرات محلول واقعی كه همان یونها و مولكولها هستند، بزرگتر و از ذرات معلق در سوسپانسیون یا امولسیون كوچكتر می‌باشند.

از آنجا كه ذرات در یك محلول كلوئیدی نیز ته‌نشین نمی‌شوند، یك راه برای متمایز كردن این دو نوع محلول وجود دارد و آن استفاده از مسیر نور می‌باشد.

چنانچه در یك مكان تاریك، پرتوی باریكی از نور به دو بشر، یكی محتوی محلول واقعی و دیگری شامل محلول كلوئیدی تابانده شود، پرتو نور در بشر حاوی محلول واقعی به صورت مستقیم و بدون پراكندگی و پخش نور عبور می‌كند، درحالیكه پرتو نور در عبور از محلول كلوئیدی پراكنده شده و پدیده‌ی پخش نور مشاهده می‌شود

محلول یک مخلوط همگن است که ذره های حل شونده آن بسیار ریز هستند و وقتی نور از آنها عبور می کند، پخش نور محسوس نیست (مثل نمک در آب